Ο μεγαλύτερος προβληματισμός γύρω από το ενδεχόμενο επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών αεροσκαφών F-35 δεν αφορά μόνο την απόκτηση ενός προηγμένου οπλικού συστήματος, αλλά κυρίως τις γεωπολιτικές επιπτώσεις που θα μπορούσε να προκαλέσει στην ευρύτερη περιοχή. Η πιθανή προμήθεια των αμερικανικών μαχητικών από την Άγκυρα αποτελεί ένα σύνθετο ζήτημα, στο οποίο εμπλέκονται στρατηγικοί υπολογισμοί, οι σχέσεις Τουρκίας – ΗΠΑ, οι ισορροπίες στο ΝΑΤΟ, αλλά και οι ανησυχίες γειτονικών χωρών.
ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και το «αγκάθι» των F-35
Στη σύνοδο κορυφής του ΝΑΤΟ, η Τουρκία δεν εξασφάλισε κάποια άμεση συμφωνία για τα F-35, αλλά περισσότερο πολιτικές δεσμεύσεις και συζητήσεις για το μέλλον. Ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εμφανίστηκε θετικός στην προοπτική επανεξέτασης του ζητήματος, ωστόσο παραμένουν σημαντικά εμπόδια που σχετίζονται με την αμερικανική νομοθεσία. Το ζήτημα της πιθανής επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα των μαχητικών F-35 προκαλεί έντονη κινητικότητα στην ελληνική διπλωματία, με τον πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη να επισημαίνει τους αμερικανικούς νομικούς περιορισμούς λόγω της αγοράς των ρωσικών S-400 και τον υπουργό Εθνικής Άμυνας Νίκο Δένδια να συζητά με μέλη του Κογκρέσου τις επιπτώσεις μιας τέτοιας εξέλιξης στη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου. Από την άλλη πλευρά, η Άγκυρα αντιτάσσει ότι επιδιώκει την ειρήνη στην περιοχή, με το τουρκικό υπουργείο Άμυνας να συνιστά την αποφυγή δηλώσεων που θα μπορούσαν να κλιμακώσουν την ένταση.
Η υπόθεση των S-400 και το μεγάλο εμπόδιο
Η επιστροφή της Τουρκίας στο πρόγραμμα των F-35 συνδέεται άμεσα με την αγορά των ρωσικών αντιαεροπορικών συστημάτων S-400. Η συγκεκριμένη επιλογή της Άγκυρας αποτέλεσε τον βασικό λόγο για την απομάκρυνσή της από το πρόγραμμα ανάπτυξης του αμερικανικού μαχητικού. Στο πλαίσιο αυτό, η Τουρκία εξετάζει πλέον τρόπους επίλυσης του ζητήματος, εξετάζοντας ακόμη και τη μεταφορά των S-400 σε τρίτη χώρα ώστε να ξεκλειδώσουν οι διαπραγματεύσεις με την Ουάσιγκτον, ενώ παράλληλα διεκδικεί την παράδοση έξι αεροσκαφών F-35 που είχε ήδη πληρώσει πριν από την αποβολή της από το πρόγραμμα το 2019 και τα οποία παραμένουν μέχρι σήμερα δεσμευμένα στο αμερικανικό έδαφος.
Οι ελληνικές κινήσεις και η νέα αεροπορική ισορροπία
Η Ελλάδα έχει ήδη προχωρήσει στην απόκτηση μαχητικών F-35, με τις πρώτες παραλαβές να προγραμματίζονται για τα επόμενα χρόνια. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη οι απαραίτητες υποδομές και η εκπαίδευση προσωπικού για την ένταξη των αεροσκαφών στην Πολεμική Αεροπορία. Η πιθανή απόκτηση αντίστοιχων δυνατοτήτων από την Τουρκία δημιουργεί ένα νέο περιβάλλον στην περιοχή, καθώς τα F-35 θεωρούνται από τα πιο εξελιγμένα μαχητικά παγκοσμίως λόγω της τεχνολογίας stealth και των δυνατοτήτων ηλεκτρονικού πολέμου. Αναλυτές εκτιμούν ότι η παρουσία F-35 και στις δύο πλευρές του Αιγαίου θα μπορούσε να αλλάξει τα δεδομένα στον στρατιωτικό σχεδιασμό, αυξάνοντας παράλληλα την ανάγκη για μηχανισμούς αποτροπής και επικοινωνίας.
Οι ανησυχίες για την αξιοπιστία της Τουρκίας
Ο πρώην αξιωματούχος του αμερικανικού υπουργείου Άμυνας Μάικλ Ρούμπιν έχει εκφράσει έντονες επιφυλάξεις σχετικά με την πιθανότητα επιστροφής της Τουρκίας στο πρόγραμμα F-35. Παράλληλα, οι επικριτές της τουρκικής συμμετοχής εκφράζουν ανησυχίες για τη στρατηγική στάση της Άγκυρας τα τελευταία χρόνια —με αποκορύφωμα την αγορά των S-400— τονίζοντας ότι η κατοχή ενός αεροσκάφους με τόσο ευαίσθητη τεχνολογία απαιτεί υψηλό επίπεδο εμπιστοσύνης μεταξύ των συμμάχων. Επιπλέον, επισημαίνουν ότι η ανάπτυξη της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας της Τουρκίας και του δικού της μαχητικού Kaan δημιουργεί ερωτήματα για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσε να αξιοποιηθεί μια πιθανή πρόσβαση στην τεχνολογία του F-35.
Η τεχνολογία stealth και οι φόβοι διαρροής
Ένα από τα βασικά επιχειρήματα όσων αντιτίθενται στην πώληση των F-35 στην Τουρκία είναι ο φόβος ότι ευαίσθητες τεχνολογίες θα μπορούσαν να εκτεθούν σε χώρες που δεν ανήκουν στον δυτικό συνασπισμό.
Οι επικριτές υπενθυμίζουν ότι η Άγκυρα έχει διατηρήσει σχέσεις και στρατιωτικές επαφές με χώρες όπως η Ρωσία, ενώ στο παρελθόν έχουν υπάρξει ανησυχίες για τη συνεργασία της με άλλες δυνάμεις. Το ζήτημα δεν αφορά μόνο το ίδιο το αεροσκάφος, αλλά κυρίως τα δεδομένα, τα συστήματα αισθητήρων και τις δυνατότητες που συνοδεύουν ένα μαχητικό πέμπτης γενιάς.
Ο κίνδυνος μιας νέας περιφερειακής έντασης
Για ορισμένους αναλυτές, ο μεγαλύτερος κίνδυνος από μια πιθανή τουρκική απόκτηση F-35 είναι ότι θα μπορούσε να ενισχύσει τις στρατιωτικές εντάσεις σε μια ήδη ευαίσθητη περιοχή. Σε μια περιοχή με ανοιχτές διαφορές, από τις ελληνοτουρκικές σχέσεις και το Κυπριακό μέχρι τη Μέση Ανατολή, οι υποστηρικτές της πώλησης θεωρούν ότι η ενσωμάτωση της Τουρκίας στα δυτικά προγράμματα λειτουργεί σταθεροποιητικά, ενώ οι επικριτές προειδοποιούν ότι ένα τόσο ισχυρό σύστημα στα χέρια μιας χώρας με ανεξάρτητη εξωτερική πολιτική εγκμονεί κινδύνους. Το τελικό αποτέλεσμα θα κριθεί από τις αποφάσεις της Ουάσιγκτον, τις κινήσεις της Άγκυρας και την ύπαρξη εγγυήσεων ότι τα F-35 θα χρησιμοποιηθούν αποκλειστικά εντός του πλαισίου συνεργασίας του ΝΑΤΟ.