Σε τρία χρόνια φυλάκιση καταδικάστηκε στην Κίνα ο 70χρονος εικαστικός Γκάο Ζεν, γνωστός για τα έργα του που ασκούν κριτική στην πολιτική και ιστορική κληρονομιά της χώρας, με ιδιαίτερη αναφορά στον Μάο Τσε Τουνγκ. Ο καλλιτέχνης κρίθηκε ένοχος από δικαστήριο στην πόλη Σανχέ, στη βόρεια Κίνα, για «προσβολή της τιμής και της δόξας ηρώων και μαρτύρων». Η υπόθεση έχει προκαλέσει αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, οι οποίες κάνουν λόγο για περιορισμό της καλλιτεχνικής έκφρασης. Ο Γκάο Ζεν, ο οποίος τα προηγούμενα χρόνια ζούσε στη Νέα Υόρκη, είχε συλληφθεί πριν από περίπου δύο χρόνια, όταν επισκέφθηκε την οικογένειά του στην Κίνα. Έκτοτε, η σύζυγός του και ο γιος τους, ο οποίος είναι Αμερικανός πολίτης, δεν έχουν μπορέσει να εγκαταλείψουν τη χώρα.
Τα έργα που βρέθηκαν στο επίκεντρο της δίκης
Ο Γκάο Ζεν έγινε γνωστός μαζί με τον μικρότερο αδελφό του, Γκάο Τσιανγκ, με τον οποίο δραστηριοποιήθηκαν καλλιτεχνικά ως «αδελφοί Γκάο». Μέσα από τα έργα τους έχουν ασχοληθεί με ιδιαίτερα ευαίσθητες σελίδες της κινεζικής ιστορίας, μεταξύ άλλων την Πολιτιστική Επανάσταση και την αιματηρή καταστολή των διαδηλώσεων στην Πλατεία Τιενανμέν το 1989.
Ένα από τα πλέον γνωστά έργα τους είναι το χάλκινο γλυπτό «Η ενοχή του Μάο», στο οποίο ο πρώην ηγέτης της Κίνας παρουσιάζεται γονατισμένος, σε μια συμβολική εικόνα μεταμέλειας. Σύμφωνα με τη σύζυγο του Γκάο, όπως αναφέρει η New York Times, ένα έργο του 2009 αποτέλεσε ένα από τα τρία βασικά αποδεικτικά στοιχεία που παρουσιάστηκαν κατά τη διάρκεια της δίκης. Στο δικαστήριο αναφέρθηκε επίσης ένα ακόμη γλυπτό, στο οποίο ο Μάο απεικονίζεται με μύτη που παραπέμπει στον Πινόκιο και γυναικείο στήθος, σε μια σατιρική προσέγγιση της μορφής του ιστορικού ηγέτη.
Αντιδράσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων
Η καταδίκη του καλλιτέχνη έχει προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από οργανώσεις που παρακολουθούν την κατάσταση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Κίνα. Η Σάρα Μπρουκς από την Amnesty International υποστήριξε ότι η υπόθεση καταδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο νόμοι με αόριστη διατύπωση μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον καλλιτεχνών και ακτιβιστών που εκφράζουν απόψεις διαφορετικές από εκείνες της κινεζικής κυβέρνησης.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στη χρονική εφαρμογή της νομοθεσίας. Η συγκεκριμένη διάταξη τέθηκε σε ισχύ το 2018, ενώ αρκετά από τα έργα που χρησιμοποιήθηκαν στην υπόθεση είχαν δημιουργηθεί πολλά χρόνια νωρίτερα. Οι επικριτές της απόφασης θεωρούν προβληματικό το γεγονός ότι έργα που δημιουργήθηκαν πριν από την ψήφιση της συγκεκριμένης διάταξης χρησιμοποιήθηκαν στη συνέχεια στο πλαίσιο της ποινικής διαδικασίας.
Παραμένει στην Κίνα η οικογένειά του
Η σύλληψη του Γκάο Ζεν είχε γίνει γνωστή πριν από δύο χρόνια, όταν ο εικαστικός ταξίδεψε στην Κίνα για να επισκεφθεί την οικογένειά του. Αν και μέχρι τότε είχε εγκατασταθεί στη Νέα Υόρκη, η επιστροφή του στην πατρίδα του είχε ως αποτέλεσμα να βρεθεί αντιμέτωπος με τις κινεζικές Αρχές.
Η σύζυγος και ο γιος του παραμένουν επίσης στην Κίνα και, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, δεν έχουν καταφέρει να φύγουν από τη χώρα. Η υπόθεση του Γκάο Ζεν επαναφέρει έτσι στο προσκήνιο τη συζήτηση για τα όρια της καλλιτεχνικής ελευθερίας στην Κίνα, αλλά και για το κατά πόσο η σατιρική απεικόνιση ιστορικών και πολιτικών προσώπων μπορεί να οδηγήσει σε ποινικές διώξεις.