Σε μια ιδιότυπη πολιτική άσκηση ισορροπίας προβαίνει ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ, καθώς στις δημόσιες τοποθετήσεις του εναλλάσσει με ευκολία τα σενάρια για μια πιθανή διεκδίκηση τρίτης θητείας με τις αναφορές στην αποχώρησή του από την εξουσία. Παρά το γεγονός ότι ο ίδιος αναγνωρίζει τα συνταγματικά κωλύματα, οι κατά καιρούς αναρτήσεις του, τα καπέλα με το «2028» και οι αναφορές σε πιθανά νομικά παράθυρα συντηρούν τη συζήτηση.
Ωστόσο, το τελευταίο διάστημα παρατηρείται μια αλλαγή στη ρητορική του, καθώς ο Αμερικανός πρόεδρος αρχίζει να περιγράφει με γλαφυρό τρόπο την επόμενη ημέρα μετά την ολοκλήρωση της θητείας του τον Ιανουάριο του 2029.
Οι αναφορές στη ζωή μετά την προεδρία και οι αιχμές για τους διαδόχους
Σε πρόσφατες τοποθετήσεις του, ο Ρεπουμπλικανός ηγέτης δεν διστάζει να σκιαγραφήσει την εικόνα του ως πρώην προέδρου, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι ο επόμενος ένοικος του Οβάλ Γραφείου θα οικειοποιηθεί τους καρπούς της δικής του πολιτικής.
«Ο επόμενος πρόεδρός σας θα λέει: “Τι σπουδαία δουλειά έκανα”», δήλωσε ο Τραμπ σε εκδήλωση στο Λονγκ Άιλαντ της Νέας Υόρκης αυτόν τον μήνα. «Θα κάθεται εκεί, βλέποντας τηλεόραση. Ένα πραγματικό απολίθωμα. Εκτός φυσικά αν ψηφίσετε Ρεπουμπλικανούς» προσέθεσε.
Η αναφορά στην επόμενη ημέρα της προεδρίας αποτελεί πάντα ένα ευαίσθητο ζήτημα για κάθε εν ενεργεία ηγέτη. Καθώς όμως οι ενδιάμεσες εκλογές απέχουν μόλις εννέα εβδομάδες, ο Τραμπ εισέρχεται σταδιακά σε μια περίοδο όπου τα χρονικά περιθώρια της εξουσίας του γίνονται όλο και πιο ορατά.
Παράλληλα, κατά τη διάρκεια μιας πρόσφατης συγκέντρωσης στην Πενσυλβάνια, δήλωσε:
«Όποιος κι αν είναι ο επόμενος πρόεδρος, θα μιλάει για το τι λαμπρός πρόεδρος είναι. Κι εγώ θα είμαι στο σπίτι. Και θα λέω: “Αυτό το κάθαρμα”, επειδή εμείς κάναμε τη δουλειά».
Μία εβδομάδα αργότερα στην Τζόρτζια, ο Τραμπ προέβλεπε ότι μόλις τελειώσει η προεδρία του, «θα κάθεμαι στο σπίτι. Μπορεί και να κλαίω». Υποστήριξε ότι οι Δημοκρατικοί θα μπορούσαν να ανακτήσουν τη Γερουσία.
Στη συνέχεια, στο Μίσιγκαν, ο Τραμπ εισήγαγε κάποιες αμφιβολίες για το αν ήταν έτοιμος να παραδώσει το Οβάλ Γραφείο και να μετακομίσει ξανά στη Φλόριντα.
«Σε δυόμισι χρόνια, μπορεί να έχετε έναν διαφορετικό πρόεδρο, μπορεί», είπε, δίνοντας έμφαση στο «μπορεί». «Θα κάθεμαι στο σπίτι. Θα διαβάζω τις εφημερίδες. Θα βλέπω τηλεόραση», δήλωσε ο Τραμπ, πριν επιτεθεί στον προκάτοχό του, Τζο Μπάιντεν. «Και θα έχω κάποιον τύπο, όπως την τελευταία φορά, έναν πραγματικό ηλίθιο, να σηκώνεται και να λέει: “Κάνουμε επιχειρήσεις ρεκόρ”».
Η στρατηγική των διφορούμενων μηνυμάτων και η στάση του Λευκού Οίκου
Η τακτική του Ντόναλντ Τραμπ να αφήνει όλα τα ενδεχόμενα ανοιχτά αναλύεται από ειδικούς του συνταγματικού δικαίου ως μέσο διατήρησης της πολιτικής του επιρροής.
«Βρίσκεται παντού», δήλωσε ο Μπράιαν Καλτ, καθηγητής συνταγματικού δικαίου στο Πανεπιστήμιο του Μίσιγκαν. «Και αυτό που κάνει είναι ότι του επιτρέπει να επικαλείται τα ίδια του τα λόγια για να υποστηρίξει οποιοδήποτε αριθμό αμοιβαία αποκλειόμενων ενδεχομένων». Ο Τραμπ μπορεί να πει: «”Ναι, κατέστησα σαφές ότι δεν επρόκειτο να βάλω υποψηφιότητα”», ανέφερε ο Καλτ. «Ή, αν αποφασίσει ότι θα το κάνει, θα μπορούσε να πει: “Λοιπόν, ξέρετε, ποτέ δεν είπα ότι δεν θα το κάνω.”»
Από την πλευρά του, ο Λευκός Οίκος υποβαθμίζει τις συζητήσεις περί ολοκλήρωσης του χρόνου της προεδρίας του. Η εκπρόσωπος Ολίβια Ουέιλς δήλωσε ότι ο πρόεδρος «μάχεται καθημερινά» για να υλοποιήσει τις υποσχέσεις του για τη μείωση της βίαιης εγκληματικότητας, την αυστηροποίηση των ελέγχων στα σύνορα ΗΠΑ-Μεξικού και τη μείωση των τιμών των συνταγογραφούμενων φαρμάκων.
«Η μόνη κληρονομιά που ενδιαφέρει τον Πρόεδρο Τραμπ είναι να κάνει την Αμερική σπουδαία από ποτέ», δήλωσε η Ουέιλς.
Το συνταγματικό πλαίσιο και τα σενάρια για το 2028
Παράλληλα με τις αναφορές στην αποχώρησή του, ο Τραμπ συνεχίζει να τροφοδοτεί τα σενάρια για το 2028. Απευθυνόμενος στο αναβληθέν δείπνο της Ένωσης Ανταποκριτών του Λευκού Οίκου τον περασμένο μήνα, ο Τραμπ αστειεύτηκε: «Όπως και με την προεδρία μου, η δεύτερη φορά είναι πάντα καλύτερη» και ότι «η τρίτη φορά θα είναι ακόμα καλύτερη. Πλάκα κάνω».
Αργότερα φόρεσε ένα καπέλο εκστρατείας για το 2028 για να ολοκληρώσει την ομιλία του.
Η 22η Τροπολογία του Αμερικανικού Συντάγματος, η οποία επικυρώθηκε το 1951 -έξι χρόνια μετά τον θάνατο του Φραγκλίνου Ντελάνο Ρούζβελτ- ορίζει ρητά ότι κανείς δεν μπορεί να εκλεγεί πρόεδρος περισσότερες από δύο φορές.
Ωστόσο, ο Τραμπ επέστρεψε στον Λευκό Οίκο μόλις πριν από μερικούς μήνες όταν δήλωσε στο NBC News: «Υπάρχουν μέθοδοι τις οποίες θα μπορούσες να χρησιμοποιήσεις» για να διεκδικήσεις μια τρίτη θητεία. Αναγνώρισε ότι μία μέθοδος ήταν να είναι υποψήφιος αντιπρόεδρος μαζί με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς το 2028, και στη συνέχεια ο Βανς να παραιτηθεί εάν το δίδυμο κέρδιζε. «Υπάρχουν κι άλλες», είπε τότε ο Τραμπ, αφήνοντας να εννοηθούν περισσότερες επιλογές.
Αργότερα δήλωσε στο περιοδικό Time: «Υπάρχουν κάποια παράθυρα στον νόμο», ενώ είπε επίσης ότι δεν πιστεύει στη χρήση τους. Έκτοτε, χρησιμοποιεί συχνά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για να προωθήσει λογότυπα «Trump 2028» με το σύνθημα «Make America Great Again».
Πάντως, σε άλλες περιπτώσεις εμφανίζεται πιο κατηγορηματικός, αναγνωρίζοντας στους δημοσιογράφους: «Θα λάτρευα να βάλω υποψηφιότητα, αλλά ο νόμος είναι πολύ αυστηρός».
Ο καθηγητής Καλτ, ο οποίος έχει αναλύσει τέτοια ενδεχόμενα στο βιβλίο του «Constitutional Cliffhangers: A Legal Guide for Presidents and Their Enemies», σημειώνει: «Οι άνθρωποι τείνουν να βρίσκουν στα λόγια του Τραμπ ό,τι ακριβώς θέλουν να ακούσουν».
Η διαμόρφωση της κληρονομιάς και οι παρεμβάσεις στον Λευκό Οίκο
Καθώς οι πρόεδροι εισέρχονται στο δεύτερο μισό της θητείας τους, η προσοχή τους στρέφεται αναπόφευκτα στην υστεροφημία τους. «Όλοι τους, ιδιαίτερα καθώς ξεπερνούν το μέσο της δεύτερης θητείας τους, αρχίζουν να σκέφτονται την κληρονομιά», δήλωσε ο Πολ Μπεγκάλα, πρώην σύμβουλος του Προέδρου Μπιλ Κλίντον.
«Όλοι τους απαγορεύουν τη λέξη. Ξέρω ότι ο Κλίντον και ο Μπους έλεγαν: “Δεν μπορείτε να χρησιμοποιείτε τη λέξη από Legacy. Αλλά το κάνουν», είπε ο Μπεγκάλα, αναφερόμενος στον πρώην εργοδότη του Κλίντον και στον πρόεδρο Τζορτζ Ο. Μπους. «Όλοι το σκέφτονται. Και το προσωπικό το σκέφτεται και το Υπουργικό Συμβούλιο το σκέφτεται».
Όπως οι προκάτοχοί του εστίασαν σε μεγάλες πρωτοβουλίες στο τέλος της θητείας τους -με τον Κλίντον να επιδιώκει ειρηνευτική συμφωνία στη Μέση Ανατολή, τον Μπους να υιοθετεί τη νοοτροπία «σπριντ μέχρι τον τερματισμό» το 2008 και τον Μπάιντεν το «τρέξιμο μέχρι τη γραμμή τερματισμού»- έτσι και ο Τραμπ επικεντρώνεται στη διαμόρφωση του φυσικού χώρου του Λευκού Οίκου.
Αναπολώντας την πορεία του ως κατασκευαστής ακινήτων στη Νέα Υόρκη, έχει δώσει οδηγίες για την κατασκευή μιας επιβλητικής αψίδας κοντά στο Μνημείο Λίνκολν, την αποκατάσταση των σιντριβανιών της πόλης, τη δημιουργία αιθρίου στο Rose Garden και ελικοδρομίου, προσθέτοντας παράλληλα επιχρυσωμένες λεπτομέρειες στο κτίριο. Παράλληλα, προχωρά με ταχείς ρυθμούς η κατασκευή μιας τεράστιας αίθουσας χορού, έργο που αναμένεται να ολοκληρωθεί στα τέλη του 2028.
«Δεν είναι για μένα, γιατί θα είμαι εδώ για πολύ μικρό χρονικό διάστημα» όταν τελειώσουν οι εργασίες, δήλωσε πρόσφατα ο Τραμπ σε δημοσιογράφους στο Οβάλ Γραφείο. «Θα είμαι εκεί για τέσσερις, πέντε, έξι μήνες. Αυτό είναι για τους μελλοντικούς προέδρους».