Τα τελευταία χρόνια τα φάρμακα που βασίζονται στη δραστική ουσία σεμαγλουτίδη έχουν αλλάξει σημαντικά τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζεται η παχυσαρκία και ο σακχαρώδης διαβήτης τύπου 2. Η μεγάλη επιτυχία των Ozempic και Wegovy οδήγησε εκατομμύρια ανθρώπους να τα χρησιμοποιήσουν, ωστόσο η ευρεία διάδοσή τους φαίνεται πως συνοδεύτηκε και από μια λιγότερο γνωστή συνέπεια. Νέα επιστημονική έρευνα δείχνει ότι μετά την έγκριση της σεμαγλουτίδης για τη διαχείριση του σωματικού βάρους το 2021, αυξήθηκαν θεαματικά οι κλήσεις προς τα Κέντρα Δηλητηριάσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες. Το στοιχείο που προκαλεί μεγαλύτερο ενδιαφέρον είναι ότι στις περισσότερες περιπτώσεις δεν υπήρχε πρόθεση κακής χρήσης του φαρμάκου, αλλά λάθη που θα μπορούσαν να είχαν αποφευχθεί με καλύτερη ενημέρωση.
Από τη θεραπεία του διαβήτη στη μάχη κατά της παχυσαρκίας
Η σεμαγλουτίδη αναπτύχθηκε αρχικά ως θεραπευτική επιλογή για άτομα με διαβήτη τύπου 2. Μετά όμως την έγκρισή της και για τη χρόνια διαχείριση του αυξημένου σωματικού βάρους, η χρήση της γνώρισε πρωτοφανή αύξηση. Η αυξανόμενη ζήτηση οδήγησε περισσότερους ανθρώπους να ξεκινήσουν θεραπεία, πολλοί από τους οποίους δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία με ενέσιμα φάρμακα ή με σύνθετα θεραπευτικά πρωτόκολλα. Αυτό φαίνεται πως συνέβαλε στην εμφάνιση περισσότερων λαθών κατά τη χρήση του φαρμάκου. Οι επιστήμονες θέλησαν να διερευνήσουν αν η χρονική σύμπτωση μεταξύ της έγκρισης του φαρμάκου και της αύξησης των περιστατικών ήταν τυχαία ή αν υπήρχε σαφής σύνδεση μεταξύ των δύο γεγονότων.
Η ανάλυση των δεδομένων αποκάλυψε ότι πριν από το 2021 τα περιστατικά που σχετίζονταν με φάρμακα της κατηγορίας GLP-1 ήταν σχετικά περιορισμένα, με περίπου 1.000 έως 1.500 αναφορές κάθε χρόνο στα αμερικανικά Κέντρα Δηλητηριάσεων. Η εικόνα όμως άλλαξε ριζικά μετά την έγκριση της σεμαγλουτίδης για την απώλεια βάρους. Μέσα σε μικρό χρονικό διάστημα ο αριθμός των περιστατικών σχεδόν διπλασιάστηκε και στη συνέχεια αυξήθηκε ακόμη περισσότερο, ξεπερνώντας τις 8.000 αναφορές μέσα στο 2023.
Οι ερευνητές εντυπωσιάστηκαν ιδιαίτερα από το γεγονός ότι η σεμαγλουτίδη κυριαρχούσε συντριπτικά σε σχέση με άλλα φάρμακα της ίδιας κατηγορίας. Όπως σημείωσε ο καθηγητής David Han: «Υποψιαζόμασταν ότι ο αριθμός των κλήσεων εκτοξευόταν λόγω λανθασμένης χρήσης και κακού χειρισμού του φαρμάκου και ότι αυτό πιθανότατα συνδεόταν με την έγκρισή του για τη διαχείριση του σωματικού βάρους.»
Τα πιο συνηθισμένα λάθη
Το πιο σημαντικό συμπέρασμα της έρευνας ήταν ότι η πλειονότητα των περιστατικών δεν οφειλόταν σε υπερδοσολογία με πρόθεση ή σε κατάχρηση, αλλά σε λανθασμένη εφαρμογή των οδηγιών θεραπείας. Η σεμαγλουτίδη χορηγείται μία φορά την εβδομάδα και όχι καθημερινά. Παράλληλα, η θεραπεία ξεκινά πάντοτε με χαμηλή δόση, η οποία αυξάνεται σταδιακά σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα. Ωστόσο, πολλοί ασθενείς είτε μπέρδεψαν τη συχνότητα χορήγησης είτε ξεκίνησαν εξαρχής με υψηλή δόση, παρακάμπτοντας το προβλεπόμενο θεραπευτικό πρωτόκολλο.
Η ερευνήτρια Jordan Miller περιέγραψε χαρακτηριστικά το πρόβλημα λέγοντας: «Μπορείτε να φανταστείτε κάτι που πρέπει να αυξάνεται σταδιακά κι εσείς να ξεκινάτε κατευθείαν στο μέγιστο και μάλιστα επτά φορές συχνότερα απ’ όσο πρέπει;». Οι επιστήμονες θεωρούν ότι ένα μεγάλο ποσοστό αυτών των περιστατικών θα μπορούσε να είχε αποφευχθεί αν οι ασθενείς λάμβαναν πιο αναλυτικές οδηγίες πριν ξεκινήσουν τη θεραπεία.
Η ενημέρωση, όπως επισημαίνουν, δεν αφορά μόνο τον θεράποντα ιατρό αλλά και τους φαρμακοποιούς, οι οποίοι μπορούν να υπενθυμίζουν τις βασικές οδηγίες χορήγησης κάθε φορά που εκτελείται η συνταγή. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η σωστή εκπαίδευση των ασθενών αποτελεί ίσως το αποτελεσματικότερο μέτρο πρόληψης απέναντι σε λάθη που μπορεί να οδηγήσουν σε σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες.
Η μελέτη αναδεικνύει και τον σημαντικό ρόλο της ανάλυσης μεγάλων βάσεων δεδομένων στη δημόσια υγεία. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η στατιστική δεν περιορίζεται στην καταγραφή αριθμών αλλά μπορεί να εντοπίσει έγκαιρα τάσεις που επηρεάζουν εκατομμύρια ανθρώπους. Όπως δήλωσε ο David Han: «Αυτή η εργασία δείχνει τον ποσοτικοποιημένο αντίκτυπο αυτών των φαρμάκων στη δημόσια υγεία.» και πρόσθεσε: «Η στατιστική, η επιστήμη δεδομένων, η ανάλυση, η μηχανική μάθηση και η τεχνητή νοημοσύνη έχουν στόχο να βοηθούν τους ανθρώπους. Τις χρησιμοποιούμε για να μετατρέπουμε τα δεδομένα από οποιοδήποτε πεδίο σε ουσιαστική γνώση και τεκμηριωμένες αποφάσεις. Χωρίς αυτόν τον σκοπό, όλα καταλήγουν να είναι απλώς αριθμοί χωρίς πραγματικό αντίκτυπο.»