Η σοβαρή κατάσταση της υγείας του αθλητικογράφου Αντώνη Πανούτσου, ο οποίος νοσηλεύεται έχοντας εμφανίσει εγκεφαλίτιδα εξαιτίας του ιού του Δυτικού Νείλου, επαναφέρει στο επίκεντρο τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν ακόμη και από ένα τσίμπημα κουνουπιού. Δείτε εδώ ποια είναι τα συμπτώματα.
Με αφορμή την περίπτωσή του, ο παθολόγος – λοιμωξιολόγος, Υποπτέραρχος (ΥΙ) ε.α. και επίτιμος Διευθυντής Υγειονομικού ΓΕΕΘΑ Δημήτρης Χατζηγεωργίου αναφέρθηκε εκτενώς στον συγκεκριμένο ιό. Εξήγησε τον μηχανισμό μετάδοσης, τις ομάδες που έχουν αυξημένες πιθανότητες να νοσήσουν σοβαρά, αλλά και τη σημασία της πρόληψης, δεδομένου ότι δεν έχει αναπτυχθεί ακόμη εμβόλιο για ανθρώπινη χρήση ούτε υπάρχει ειδική αντι-ιική αγωγή.
Αναλυτικά, η ανάρτησή του Δημήτρη Χατζηγεωργίου για τον ιό του Δυτικού Νείλου
«Ο ιός του Δυτικού Νείλου και τα αόρατα νήματα της φύσης
Η είδηση ότι ο γνωστός αθλητικογράφος Αντώνης Πανούτσος νοσηλεύεται σε πολύ σοβαρή κατάσταση με εγκεφαλίτιδα από τον ιό του Δυτικού Νείλου προκαλεί ασφαλώς θλίψη και ανησυχία. Του εύχομαι ολόψυχα να ξεπεράσει αυτή τη δύσκολη δοκιμασία.
Η περιπέτειά του αποτελεί όμως και μια ισχυρή υπενθύμιση ότι ένα φαινομενικά ασήμαντο τσίμπημα κουνουπιού μπορεί, σε ορισμένες περιπτώσεις, να έχει πολύ σοβαρές συνέπειες.
Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν είναι καινούριος. Αναγνωρίστηκε για πρώτη φορά το 1937 στην Ουγκάντα και διατηρείται στη φύση μέσα από έναν πολύπλοκο κύκλο μετάδοσης μεταξύ πτηνών και κουνουπιών, κυρίως του γένους Culex. Ο άνθρωπος μολύνεται όταν δεχθεί το τσίμπημα μολυσμένου κουνουπιού.
Οι περισσότεροι άνθρωποι που μολύνονται δεν θα παρουσιάσουν κανένα σύμπτωμα ή θα εμφανίσουν μια σχετικά ήπια εμπύρετη νόσο. Σε ένα μικρό όμως ποσοστό –μικρότερο από 1%– ο ιός μπορεί να προσβάλει το κεντρικό νευρικό σύστημα και να προκαλέσει μηνιγγίτιδα, εγκεφαλίτιδα ή ακόμη και παράλυση. Ο κίνδυνος σοβαρής νόσησης είναι μεγαλύτερος στους ανθρώπους μεγαλύτερης ηλικίας, στους ανοσοκατασταλμένους και σε όσους πάσχουν από χρόνια νοσήματα.
Καθώς δεν υπάρχει ακόμη εμβόλιο για τον άνθρωπο ούτε ειδική αντι-ιΐκή θεραπεία, η πρόληψη βασίζεται κυρίως στην αποφυγή των τσιμπημάτων:
• Χρησιμοποιούμε εγκεκριμένα εντομοαπωθητικά για το σώμα ή για τον χώρο, ακολουθώντας πιστά τις οδηγίες χρήσης.
• Φοράμε, όσο είναι δυνατόν, ανοιχτόχρωμα και μακριά ρούχα, ιδιαίτερα από το σούρουπο έως την αυγή.
• Τοποθετούμε σίτες στα παράθυρα και χρησιμοποιούμε κουνουπιέρες, ανεμιστήρες ή κλιματισμό.
• Αδειάζουμε ή καλύπτουμε δοχεία, πιατάκια γλαστρών, κουβάδες και κάθε αντικείμενο στο οποίο μπορεί να λιμνάσει έστω και λίγο νερό.
• Καθαρίζουμε τακτικά υδρορροές, φρεάτια και λούκια.
Αυτές τις ημέρες διαβάζω το εξαιρετικά ενδιαφέρον βιβλίο με τίτλο Spillover του David Quammen. Περιγράφει το πως παθογόνοι μικροοργανισμοί που κυκλοφορούν μεταξύ των ζώων καταφέρνουν, κάτω από συγκεκριμένες οικολογικές και βιολογικές συνθήκες, να υπερπηδήσουν το φράγμα των ειδών και να μολύνουν τον άνθρωπο.
Οι ζωονόσοι ή ζωοανθρωπονόσοι δεν είναι σπάνιες ούτε αποτελούν αποκλειστικά φαινόμενο της σύγχρονης εποχής. Σε αυτές περιλαμβάνονται παλαιές και γνωστές λοιμώξεις, όπως η λύσσα, η πανώλη, ο άνθρακας, η βρουκέλλωση, η λεπτοσπείρωση και η σαλμονέλλωση, αλλά και αναδυόμενες λοιμώξεις που απασχόλησαν έντονα την ανθρωπότητα τις τελευταίες δεκαετίες, όπως ο Ebola, οι λοιμώξεις από τους ιούς Nipah και Hendra, η γρίπη των πτηνών, το SARS και το MERS. Ακόμη και ο HIV έχει τις εξελικτικές του ρίζες σε ιούς πρωτευόντων που κάποια στιγμή πέρασαν στον άνθρωπο και στη συνέχεια προσαρμόστηκαν σε αυτόν.
Οι διαδρομές μετάδοσης είναι εξίσου διαφορετικές. Άλλοτε μεσολαβεί ένα άμεσο δάγκωμα, όπως στη λύσσα. Άλλοτε ένα μολυσμένο τρόφιμο, όπως στη σαλμονέλλωση ή τη βρουκέλλωση. Άλλοτε ένας ενδιάμεσος ξενιστής και άλλοτε ένας διαβιβαστής, όπως το κουνούπι στον ιό του Δυτικού Νείλου ή ο κρότωνας (τσιμπούρι) στη νόσο του Lyme. Πίσω από κάθε λοίμωξη κρύβεται ένα ιδιαίτερο οικολογικό δίκτυο που συνδέει τον άνθρωπο με τα ζώα, τα έντομα και το περιβάλλον.
Σε αυτή την πολύπλοκη εξίσωση προστίθεται πλέον και η κλιματική αλλαγή. Η άνοδος της θερμοκρασίας, οι ηπιότεροι χειμώνες, οι μεταβολές στις βροχοπτώσεις και τα συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα αλλάζουν την οικολογία των φυσικών δεξαμενών, των ενδιάμεσων ξενιστών και των διαβιβαστών. Επηρεάζουν τη γεωγραφική κατανομή, την επιβίωση και την εποχική δραστηριότητα των κουνουπιών και των κροτώνων, αλλά και τις μετακινήσεις και τα πρότυπα μετανάστευσης πτηνών και άλλων ζώων. Έτσι, παρατείνεται η περίοδος μετάδοσης και δημιουργούνται ευνοϊκές συνθήκες για την εγκατάσταση παθογόνων σε περιοχές όπου παλαιότερα δεν μπορούσαν να κυκλοφορήσουν. Η κλιματική αλλαγή ασφαλώς δεν δρα μόνη της. Αλληλεπιδρά με την αλλαγή των χρήσεων γης, την αποψίλωση των δασών, την αστικοποίηση, τις μετακινήσεις ανθρώπων και ζώων και τη διατάραξη των οικοσυστημάτων.
Εκείνο που με εντυπωσιάζει περισσότερο διαβάζοντας αυτό το βιβλίο δεν είναι μόνο η πολυπλοκότητα αυτού του φαινομένου. Είναι και η τεράστια προσπάθεια που απαιτείται για να αναγνωριστεί ένα νέο παθογόνο, να εντοπιστεί η φυσική του δεξαμενή, να βρεθεί ο τρόπος μετάδοσής του και να αποσαφηνιστούν οι μηχανισμοί με τους οποίους προκαλεί νόσο.
Για να συμβούν όλα αυτά, χρειάζεται τεράστιος κόπος και συνεργασία κλινικών γιατρών, επιδημιολόγων, μικροβιολόγων, ιολόγων, κτηνιάτρων, ζωολόγων, οικολόγων, εντομολόγων, μοριακών βιολόγων, ανοσολόγων, παθολογοανατόμων και ειδικών της δημόσιας υγείας. Χρειάζεται ανταλλαγή δειγμάτων και δεδομένων μεταξύ εργαστηρίων, νοσοκομείων και πανεπιστημίων, συχνά σε διαφορετικές χώρες. Χρειάζονται χρόνια έρευνας, αμέτρητες αποτυχημένες υποθέσεις, επιμονή και –πάνω απ’ όλα– εμπιστοσύνη και συνεργασία.
Η ιστορία του ιού του Δυτικού Νείλου είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα της προσέγγισης της Δημόσιας Υγείας υπό το πρίσμα της «Ενιαίας Υγείας – One Health». Η υγεία του ανθρώπου δεν μπορεί να διαχωριστεί από την υγεία των ζώων, των πτηνών, των εντόμων και του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο όλοι συνυπάρχουμε.
Στην εποχή μας η επιστήμη δεν προχωρά με μοναχικούς «ήρωες». Προχωρά με δίκτυα ανθρώπων από διαφορετικούς επιστημονικούς χώρους και διαφορετικά μέρη του κόσμου, που μοιράζονται γνώσεις, δεδομένα και αποτυχίες μέχρι να καταφέρουν να συνθέσουν την εικόνα.
Και η ατομική προστασία, από την άλλη πλευρά, αρχίζει με πολύ απλούστερα πράγματα: ένα εντομοαπωθητικό, μια σίτα και την απομάκρυνση λίγου στάσιμου νερού από το μπαλκόνι ή την αυλή μας.
Μερικές φορές, τα μικρά αυτά μέτρα μπορούν πραγματικά να σώσουν μια ζωή».
Το βασικό μήνυμα, πάντως, παραμένει πρακτικό. Την ώρα που η επιστημονική έρευνα απαιτεί διεθνή συνεργασία και χρόνια δουλειάς, σε ατομικό επίπεδο απλές κινήσεις, όπως το εντομοαπωθητικό, οι σίτες και η απομάκρυνση στάσιμου νερού από αυλές και μπαλκόνια, μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικές για την προστασία της υγείας.