Μια ιδιαίτερα ενεργή περίοδο μετάδοσης του ιού του Δυτικού Νείλου διανύει η Ελλάδα το καλοκαίρι του 2026, με τα επίσημα επιδημιολογικά δεδομένα να δείχνουν σημαντική αύξηση των καταγεγραμμένων περιστατικών μέσα σε λίγες εβδομάδες. Ωστόσο, πίσω από τον αριθμό των εργαστηριακά επιβεβαιωμένων κρουσμάτων υπάρχει μία ακόμη παράμετρος που παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον: οι άνθρωποι που μολύνονται από τον ιό είναι πολύ περισσότεροι από εκείνους που τελικά καταγράφονται ως σοβαρά περιστατικά.
Η αναλογία «1 προς 140» και τι πραγματικά σημαίνει
Σύμφωνα με την εβδομαδιαία επιδημιολογική έκθεση του ΕΟΔΥ με ημερομηνία 19 Αυγούστου 2026, έχουν καταγραφεί στη χώρα 157 εγχώρια κρούσματα λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου. Από αυτά, τα 116 παρουσίασαν εκδηλώσεις που αφορούν το κεντρικό νευρικό σύστημα, όπως εγκεφαλίτιδα, μηνιγγίτιδα ή μηνιγγοεγκεφαλίτιδα. Έχουν επίσης καταγραφεί 13 θάνατοι, ενώ κατά την ημερομηνία της έκθεσης 23 ασθενείς νοσηλεύονταν σε Μονάδες Εντατικής Θεραπείας.
Μόνο κατά την τελευταία εβδομάδα που καλύπτει η έκθεση δηλώθηκαν 47 νέα εγχώρια περιστατικά, αριθμός που δείχνει πόσο ενεργή παραμένει η κυκλοφορία του ιού μέσα στον Αύγουστο. Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο, όμως, αφορά τις μολύνσεις που δεν φτάνουν ποτέ στις επίσημες καταγραφές ως σοβαρά κρούσματα. Ο ΕΟΔΥ επικαλείται οροεπιδημιολογική μελέτη σύμφωνα με την οποία, για κάθε ένα περιστατικό λοίμωξης από τον ιό του Δυτικού Νείλου με προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, αντιστοιχούν περίπου 140 μολυσμένα άτομα που είτε δεν εμφανίζουν συμπτώματα είτε παρουσιάζουν ήπια κλινική εικόνα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι μπορούμε να πολλαπλασιάσουμε τα φετινά σοβαρά περιστατικά επί 140 και να θεωρήσουμε το αποτέλεσμα ως τον πραγματικό αριθμό των μολύνσεων στην Ελλάδα το 2026. Η συγκεκριμένη αναλογία προέρχεται από παλαιότερη επιστημονική μελέτη και λειτουργεί ως επιδημιολογικός δείκτης για το πόσο μεγαλύτερη μπορεί να είναι η κυκλοφορία του ιού σε σχέση με τα περιστατικά που τελικά διαγιγνώσκονται.
Από το πρώτο περιστατικό στα 157 κρούσματα
Η ταχύτητα με την οποία αυξήθηκαν οι καταγραφές μέσα στο καλοκαίρι είναι επίσης αξιοσημείωτη. Το πρώτο περιστατικό της περιόδου μετάδοσης του 2026 ανακοινώθηκε από τον ΕΟΔΥ στις 9 Ιουλίου. Αφορούσε άτομο ηλικίας άνω των 60 ετών που εμφάνισε μηνιγγοεγκεφαλίτιδα, με πιθανότερο τόπο έκθεσης τον Δήμο Αγίας Παρασκευής στην Αττική. Λίγες εβδομάδες αργότερα η κατάσταση είχε ήδη μεταβληθεί σημαντικά.
Μέχρι τις 29 Ιουλίου είχαν καταγραφεί 42 εγχώρια περιστατικά σε ολόκληρη τη χώρα. Από αυτά, τα 35 εντοπίζονταν στην Αττική, πέντε στη Θεσσαλία και δύο στην Κεντρική Μακεδονία. Ο ΕΟΔΥ έκανε τότε λόγο για ιδιαίτερα έντονη κυκλοφορία του ιού, κυρίως στην Περιφέρεια Αττικής. Έως τις 19 Αυγούστου, τα καταγεγραμμένα εγχώρια κρούσματα είχαν πλέον φτάσει τα 157. Η εξέλιξη αυτή δεν είναι εντελώς απρόσμενη. Η περίοδος κατά την οποία κυκλοφορούν έντονα τα κουνούπια συμπίπτει με την εποχική δραστηριότητα του ιού, ενώ ο Αύγουστος αποτελεί μήνα κατά τον οποίο παραδοσιακά μπορούν να καταγραφούν αυξημένοι αριθμοί περιστατικών.
Γιατί τα επιβεβαιωμένα κρούσματα δεν δείχνουν ολόκληρη την εικόνα
Η ιδιαιτερότητα του ιού του Δυτικού Νείλου βρίσκεται ακριβώς στο γεγονός ότι η λοίμωξη πολύ συχνά περνά απαρατήρητη. Ένα μεγάλο μέρος όσων μολύνονται δεν αναπτύσσει κλινική εικόνα που θα τους οδηγήσει σε γιατρό και εργαστηριακό έλεγχο. Άλλοι μπορεί να εμφανίσουν σχετικά ήπιες εκδηλώσεις, οι οποίες επίσης δεν οδηγούν απαραίτητα στη διάγνωση της συγκεκριμένης λοίμωξης.
Αντίθετα, τα σοβαρά περιστατικά, ιδιαίτερα όταν υπάρχει προσβολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, έχουν σαφώς μεγαλύτερη πιθανότητα να εντοπιστούν και να καταγραφούν από το σύστημα επιδημιολογικής επιτήρησης. Γι’ αυτό και οι επίσημοι αριθμοί δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται ως καταμέτρηση κάθε ανθρώπου που έχει μολυνθεί, αλλά κυρίως ως ένας τρόπος παρακολούθησης της έντασης και της γεωγραφικής εξάπλωσης της κυκλοφορίας του ιού.
Υπάρχει ακόμη ένας λόγος για τον οποίο οι υγειονομικές αρχές παρακολουθούν στενά την κατάσταση. Ο ιός του Δυτικού Νείλου δεν αποτελεί ένα καινούργιο ή περιστασιακό φαινόμενο για την Ελλάδα. Κρούσματα έχουν καταγραφεί στη χώρα τα έτη 2010-2014 και στη συνέχεια κάθε χρόνο από το 2017 έως και το 2025, σε διαφορετικές γεωγραφικές περιοχές. Μάλιστα, κυκλοφορία του ιού έχει καταγραφεί στο παρελθόν σε όλες τις Περιφέρειες της χώρας. Ο ΕΟΔΥ θεωρεί ότι αυτό αποτελεί ένδειξη πως ο ιός έχει εγκατασταθεί στην Ελλάδα, όπως έχει συμβεί και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες. Η γεωγραφική εικόνα κάθε χρονιάς, ωστόσο, δεν μπορεί να προβλεφθεί με ακρίβεια. Η επιδημιολογία του ιού εξαρτάται από πολλούς παράγοντες και μια περιοχή που είχε έντονη κυκλοφορία σε μία περίοδο δεν είναι απαραίτητο ότι θα παρουσιάσει ακριβώς την ίδια εικόνα την επόμενη.
Πώς φτάνει ο ιός στον άνθρωπο
Ο κύκλος μετάδοσης έχει επίσης ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Τα κουνούπια μολύνονται όταν τσιμπούν μολυσμένα πτηνά και στη συνέχεια μπορούν να μεταδώσουν τον ιό στον άνθρωπο μέσω του τσιμπήματος. Βασικό ρόλο έχουν τα λεγόμενα «κοινά» κουνούπια, κυρίως του γένους Culex. Ο άνθρωπος, αντίθετα, θεωρείται ουσιαστικά αδιέξοδος ξενιστής στον φυσικό κύκλο του ιού, καθώς η μόλυνσή του δεν οδηγεί συνήθως σε επίπεδα ιαιμίας ικανά να μολύνουν νέα κουνούπια. Αυτός είναι και ο λόγος που η αντιμετώπιση του προβλήματος επικεντρώνεται σε μεγάλο βαθμό στην επιτήρηση των κουνουπιών, στις δράσεις καταπολέμησής τους και στην ατομική προστασία από τα τσιμπήματα.
Η φετινή εικόνα δείχνει ότι ο ιός βρίσκεται σε ενεργή κυκλοφορία και οι επόμενες εβδομάδες εξακολουθούν να χρειάζονται προσοχή. Ο ΕΟΔΥ είχε ήδη από τις 30 Ιουλίου επισημάνει την έντονη δραστηριότητα στην Αττική και είχε απευθύνει σύσταση για συστηματική εφαρμογή μέτρων προστασίας από τα κουνούπια. Τα 157 επίσημα κρούσματα επομένως αποτυπώνουν ένα σημαντικό μέρος της επιδημιολογικής εικόνας, αλλά όχι κάθε λοίμωξη που έχει συμβεί στην κοινότητα.