Το βράδυ της 26ης Σεπτεμβρίου 2000, το Εξπρές Σάμινα, ένα επιβατηγό/οχηματαγωγό μήκους 115 μέτρων, πλησίαζε την Πάρο, έχοντας αναχωρήσει λίγες ώρες νωρίτερα από τον Πειραιά με προορισμό τα Δωδεκάνησα. Στο πλοίο επέβαιναν εκατοντάδες άνθρωποι, επιβάτες και μέλη του πληρώματος, ενώ στο γκαράζ υπήρχαν φορτηγά και αυτοκίνητα. Λίγο μετά τις δέκα το βράδυ, καθώς το πλοίο βρισκόταν κοντά στην είσοδο του κόλπου της Παροικιάς, προσέκρουσε στις βραχονησίδες Πόρτες. Η σύγκρουση προκάλεσε σοβαρές ζημιές στη δεξιά πλευρά του πλοίου και μέσα σε λίγα λεπτά μια κατάσταση που αρχικά μπορούσε να αντιμετωπιστεί μετατράπηκε σε καταστροφή.
Η μοιραία πορεία προς τις Πόρτες
Οι Πόρτες ήταν γνωστό και χαρτογραφημένο σημείο, με φανό ναυσιπλοΐας, γεγονός που έκανε τη σύγκρουση ακόμη πιο σοκαριστική. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, το πλοίο ακολουθούσε για σημαντικό χρονικό διάστημα πορεία με αυτόματο πιλότο και η απαιτούμενη παρακολούθηση της ναυσιπλοΐας από τη γέφυρα δεν ήταν αυτή που προβλέπεται. Οι μεταγενέστερες έρευνες απέδωσαν την τραγωδία σε σοβαρές παραλείψεις και αμέλειες στη διακυβέρνηση του πλοίου. Την ώρα της προσέγγισης στην Πάρο, η πορεία δεν διορθώθηκε εγκαίρως και το Εξπρές Σάμινα οδηγήθηκε πάνω στις βραχονησίδες. Οι πρώτες αναφορές μετά το δυστύχημα έκαναν λόγο και για μέλη του πληρώματος που παρακολουθούσαν ποδοσφαιρικό αγώνα, γεγονός που αποτέλεσε αντικείμενο έντονης έρευνας και δημόσιας συζήτησης.
Το χτύπημα που προκάλεσε την εισροή νερού
Η σύγκρουση δεν σήμαινε αυτομάτως ότι το πλοίο ήταν καταδικασμένο να βυθιστεί μέσα σε λίγα λεπτά. Το κρίσιμο στοιχείο ήταν ο τρόπος με τον οποίο προκλήθηκε η ζημιά και, κυρίως, το πώς στη συνέχεια εξαπλώθηκε το νερό στο εσωτερικό. Η βραχονησίδα προκάλεσε ανοίγματα στη γάστρα, ενώ ένα από τα πτερύγια ευστάθειας του πλοίου εισχώρησε στην περιοχή του κύριου μηχανοστασίου, δημιουργώντας σοβαρή εισροή νερού. Το νερό άρχισε να κατακλύζει το μηχανοστάσιο και να επηρεάζει κρίσιμα συστήματα. Παράλληλα, η πρόοδος της πλημμύρας στο εσωτερικό του πλοίου επιδείνωσε γρήγορα την ευστάθειά του.
Οι ανοιχτές στεγανές πόρτες
Ένα από τα σημαντικότερα συμπεράσματα της τεχνικής διερεύνησης αφορά τις στεγανές πόρτες μεταξύ των διαμερισμάτων. Μετά τη σύγκρουση, το νερό δεν περιορίστηκε μόνο στον αρχικό χώρο που είχε υποστεί ζημιά, αλλά άρχισε να εξαπλώνεται προοδευτικά σε άλλα τμήματα του πλοίου. Η έρευνα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η προοδευτική κατάκλυση μέσω στεγανών θυρών που είχαν παραμείνει ανοιχτές αποτέλεσε τον βασικό μηχανισμό της βύθισης. Αν οι συγκεκριμένες πόρτες είχαν παραμείνει κλειστές, η εξέλιξη της πλημμύρας θα μπορούσε να ήταν πολύ πιο αργή και το πλοίο ενδεχομένως να είχε περισσότερο χρόνο για αντιμετώπιση της κατάστασης και εκκένωση.
Η απώλεια ευστάθειας και το blackout
Καθώς το νερό εισχωρούσε σε ολοένα περισσότερους χώρους, το πλοίο άρχισε να παίρνει έντονη κλίση. Η κατάσταση έγινε εξαιρετικά δύσκολη για τους επιβάτες και το πλήρωμα, καθώς η κλίση περιόριζε την ασφαλή κίνηση στο εσωτερικό και δυσχέραινε σημαντικά τη χρήση των σωστικών μέσων. Παράλληλα, η εισροή νερού στο μηχανοστάσιο επηρέασε τη λειτουργία των μηχανών και στη συνέχεια σημειώθηκε απώλεια ηλεκτρικής ισχύος. Το πλοίο βρέθηκε έτσι χωρίς την απαραίτητη λειτουργική δυνατότητα για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά την πλημμύρα και να οργανώσει ομαλά την εκκένωση. Η τεχνική ανάλυση της συμπεριφοράς του πλοίου μετά τη ζημιά επιβεβαίωσε ότι η εξέλιξη της κατάκλυσης ήταν καθοριστική για την τελική απώλεια του πλοίου.
Μια τραγωδία που εξελίχθηκε μέσα σε λίγη ώρα
Το Εξπρές Σάμινα δεν παρέμεινε στην επιφάνεια για μεγάλο χρονικό διάστημα. Μετά την πρόσκρουση, η κατάσταση επιδεινώθηκε ταχύτατα και το πλοίο βυθίστηκε περίπου πενήντα λεπτά αργότερα, ενώ είχε απομακρυνθεί από το σημείο της σύγκρουσης. Οι επιβάτες βρέθηκαν αντιμέτωποι με σκοτάδι, έντονη κλίση και μεγάλη σύγχυση, ενώ η διαδικασία εγκατάλειψης του πλοίου εξελίχθηκε κάτω από εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Αλιευτικά και άλλα σκάφη της περιοχής έσπευσαν να βοηθήσουν, ενώ στην επιχείρηση διάσωσης συμμετείχαν και ελικόπτερα. Συνολικά, περισσότεροι από τετρακόσιοι άνθρωποι διασώθηκαν, όμως η τραγωδία κόστισε τη ζωή σε δεκάδες ανθρώπους. Οι μεταγενέστερες καταγραφές κάνουν λόγο για ογδόντα νεκρούς από την καταστροφή, ενώ οι αριθμοί στις πρώτες ώρες και ημέρες διαφοροποιούνταν καθώς συνεχιζόταν η αναζήτηση αγνοουμένων.
Τι αποκάλυψε τελικά η έρευνα
Η βύθιση του Εξπρές Σάμινα δεν αποδόθηκε τελικά σε έναν και μόνο παράγοντα. Η σύγκρουση με τις Πόρτες ήταν η αρχή μιας αλυσιδωτής εξέλιξης, όμως η έρευνα ανέδειξε μια σειρά από ανθρώπινες και επιχειρησιακές παραλείψεις που συνέβαλαν στην καταστροφή. Οι αρμόδιες έρευνες εξέτασαν τη ναυσιπλοΐα, τη συμπεριφορά του πληρώματος, την κατάσταση των στεγανών θυρών, την αντιμετώπιση της πλημμύρας και την οργάνωση της εγκατάλειψης. Το 2003, το Συμβούλιο Διερεύνησης Ναυτικών Ατυχημάτων απέδωσε ευθύνες σε μέλη του πληρώματος για σοβαρή αμέλεια και ανεπαρκή αντίδραση στην κρίση. Η τραγωδία του Εξπρές Σάμινα έμεινε έτσι στην ιστορία όχι απλώς επειδή ένα μεγάλο πλοίο προσέκρουσε σε βράχια, αλλά επειδή μια σύγκρουση που θα μπορούσε να είχε εξελιχθεί διαφορετικά μετατράπηκε, μέσα σε ελάχιστο χρόνο, σε μία από τις πιο πολύνεκρες ναυτικές τραγωδίες της σύγχρονης Ελλάδας.